Κατάθλιψη: όταν η χαμηλή διάθεση επιμένει και επηρεάζει τη ζωή

Η θλίψη και η χαμηλή διάθεση είναι μέρος της ανθρώπινης εμπειρίας. Εμφανίζονται μετά από μια απογοήτευση, μια απώλεια ή μια δύσκολη περίοδο και μεταβάλλονται καθώς αλλάζουν οι συνθήκες. Η κατάθλιψη είναι κάτι διαφορετικό. Είναι κλινική κατάσταση, στην οποία η χαμηλή διάθεση ή η απώλεια ενδιαφέροντος διαρκεί, συνοδεύεται από άλλα συμπτώματα και επηρεάζει την καθημερινή ζωή. Συχνά εγκαθίσταται σταδιακά, γι’ αυτό μπορεί να περάσει καιρός μέχρι να αναγνωρίσει κανείς ότι κάτι έχει αλλάξει.

Τι είναι η κατάθλιψη;

Η κατάθλιψη, ή καταθλιπτική διαταραχή, είναι συχνή ψυχική διαταραχή. Χαρακτηρίζεται από καταθλιπτική διάθεση, που μπορεί να βιώνεται ως λύπη, κενό ή ευερεθιστότητα, ή από σημαντική μείωση του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης για πράγματα που παλιότερα είχαν νόημα. Οι αλλαγές αυτές επιμένουν και συνοδεύονται από μεταβολές στη σκέψη, στο σώμα και στην καθημερινή λειτουργία. Η βαρύτητα εκτιμάται από τον αριθμό και την ένταση των συμπτωμάτων, τη διάρκειά τους και την επίδρασή τους στη ζωή.

Δεν υπάρχει μία αιτία. Η κατάθλιψη προκύπτει από την αλληλεπίδραση βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Το οικογενειακό ιστορικό, η σωματική υγεία, η επιβλαβής χρήση αλκοόλ και δύσκολα γεγονότα ζωής, όπως η ανεργία, το πένθος ή τραυματικές εμπειρίες, μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα να εμφανιστεί. Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν εξηγεί από μόνος του την κατάθλιψη ενός συγκεκριμένου ανθρώπου. Κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς προφανή αφορμή. Η σχέση είναι επίσης αμφίδρομη, γιατί η ίδια η κατάθλιψη μπορεί να δυσκολέψει περαιτέρω τις συνθήκες ζωής.

Το πένθος και η κατάθλιψη μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά, όμως δεν ταυτίζονται. Το πένθος είναι φυσική αντίδραση στην απώλεια. Ορισμένα συμπτώματα, όπως η γενικευμένη απελπισία, τα έντονα αισθήματα ενοχής ή οι σκέψεις αυτοκτονίας, είναι λιγότερο συνηθισμένα στο πένθος. Οι δύο καταστάσεις μπορούν όμως και να συνυπάρχουν.

Πώς μπορεί να εμφανίζεται

Στο συναίσθημα και στο ενδιαφέρον

Επίμονη λύπη, αίσθημα κενού ή ευερεθιστότητα. Μειωμένο ενδιαφέρον ή μειωμένη ευχαρίστηση για δραστηριότητες και ανθρώπους. Συχνά συνυπάρχει και άγχος.

Στη σκέψη και στον τρόπο που βλέπει κανείς τον εαυτό του

Δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων, υπερβολικά αισθήματα ενοχής ή αναξιότητας, απελπισία για το μέλλον. Σε ορισμένους ανθρώπους εμφανίζονται σκέψεις θανάτου ή αυτοκτονίας, που χρειάζονται άμεση προσοχή.

Στο σώμα, στον ύπνο και στην ενέργεια

Κόπωση και έλλειψη ενέργειας, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στην όρεξη ή στο βάρος, μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, πόνοι χωρίς σαφή σωματική αιτία, επιβράδυνση ή ανησυχία στις κινήσεις.

Στην καθημερινότητα και στις σχέσεις

Οι καθημερινές υποχρεώσεις μπορεί να απαιτούν πολύ περισσότερη προσπάθεια. Η εργασία ή οι σπουδές μπορεί να επηρεάζονται. Κάποιος μπορεί επίσης να απομακρύνεται από φίλους και οικογένεια.

Πότε χρειάζεται επαγγελματική αξιολόγηση;

Η αξιολόγηση έχει νόημα όταν η χαμηλή διάθεση ή η απώλεια ενδιαφέροντος επιμένουν και η καθημερινή λειτουργία επηρεάζεται. Έχει επίσης νόημα όταν υπάρχουν σημαντικές αλλαγές στον ύπνο, στην όρεξη ή στην ενέργεια, όταν η συγκέντρωση και οι αποφάσεις δυσκολεύουν, ή όταν κυριαρχούν έντονα αισθήματα ενοχής, αναξιότητας ή απελπισίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει νόημα να αναβάλλεται η βοήθεια επ’ αόριστον, με την προσδοκία ότι όλα θα περάσουν μόνα τους. Όταν υπάρχει ανησυχία για την ασφάλεια, η βοήθεια χρειάζεται άμεσα.

Η διάγνωση γίνεται μόνο μετά από συνολική αξιολόγηση και όχι με βάση μια λίστα συμπτωμάτων. Η αξιολόγηση εξετάζει τη διάρκεια, την ένταση και την επίδραση των συμπτωμάτων. Όταν χρειάζεται, μπορεί να περιλαμβάνει και ιατρικό έλεγχο, επειδή ορισμένες σωματικές παθήσεις ή φάρμακα μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια συμπτώματα. Εξετάζεται επίσης αν έχουν υπάρξει στο παρελθόν περίοδοι ασυνήθιστα ανεβασμένης ή ευερέθιστης διάθεσης και αυξημένης ενέργειας, επειδή αυτό επηρεάζει την επιλογή θεραπείας.

Πώς αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη;

Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες τόσο για την ηπιότερη όσο και για τη σοβαρότερη κατάθλιψη. Η επιλογή εξατομικεύεται και λαμβάνει υπόψη τη βαρύτητα και τη διάρκεια της κατάθλιψης, τις προτιμήσεις του ανθρώπου, το τι έχει βοηθήσει στο παρελθόν, συνυπάρχουσες δυσκολίες και τον κίνδυνο.

Η ψυχοθεραπεία είναι σημαντική θεραπευτική επιλογή και υπάρχουν διαφορετικές μορφές της με ερευνητική τεκμηρίωση. Στην ηπιότερη κατάθλιψη υπάρχουν διαφορετικές ψυχολογικές παρεμβάσεις που μπορούν να αποτελέσουν πρώτη επιλογή. Τα αντικαταθλιπτικά δεν προτείνονται συνήθως ως πρώτη επιλογή, εκτός αν αποτελούν ενημερωμένη προτίμηση του ανθρώπου. Στη σοβαρότερη κατάθλιψη μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή ή συνδυασμός της με ψυχοθεραπεία.

Η φαρμακευτική αγωγή αποφασίζεται και παρακολουθείται από γιατρό. Δεν διακόπτεται απότομα. Η διακοπή μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα στέρησης και συνήθως απαιτεί σταδιακή μείωση σε συνεννόηση με τον γιατρό που τη συνταγογράφησε. Η ολοκλήρωση ή η διακοπή της ψυχοθεραπείας είναι απόφαση του ίδιου του ανθρώπου. Είναι όμως χρήσιμο να συζητηθεί με τον θεραπευτή, ώστε να γίνει με τρόπο που λαμβάνει υπόψη πού βρίσκεται η θεραπευτική δουλειά.

Στην ψυχοθεραπεία μπορούν να διερευνηθούν οι σκέψεις για τον εαυτό και το μέλλον, οι σχέσεις, οι δυσκολίες ζωής που συνδέονται με την περίοδο αυτή και οι αλλαγές στην καθημερινή λειτουργία. Η προσωπική ιστορία μπορεί να αποτελέσει μέρος της διερεύνησης, χωρίς να θεωρείται εκ των προτέρων ότι εξηγεί την κατάθλιψη. Σε ορισμένους ανθρώπους η κατάθλιψη επανέρχεται, και η θεραπευτική δουλειά μπορεί να αφορά και αυτό το ενδεχόμενο.

Αν χρειάζεστε άμεση βοήθεια

Η επικοινωνία μέσω αυτής της σελίδας δεν αποτελεί υπηρεσία άμεσης ανταπόκρισης. Σε επείγουσα κατάσταση καλέστε το 112. Για ψυχοκοινωνική υποστήριξη μπορείτε να καλέσετε τη γραμμή 10306.

Αν κάτι από τα παραπάνω σάς απασχολεί και θα θέλατε να το συζητήσετε, μια πρώτη επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί τι σας δυσκολεύει και ποιο θεραπευτικό πλαίσιο μπορεί να είναι κατάλληλο. Όπου το πλαίσιο το επιτρέπει, οι συνεδρίες μπορούν να γίνονται και online.